گيرند· با در كنار هم گذاردن اين اطلاعات مجرد و پراكنده، به تصوير جان داري از زندگي امپراتوري هخامنشيان دست مي يابيم· بازيابي اين لوح ها از اين روي داراي اهميت زياد است كه باستان نگاران تاكنون تنها ناگزير به استفاده از گزارش هايي بودند كه از نويسنده گان و مورخان غيرايراني ـ و بيش تر يوناني ـ در اختيار داشتند كه سرآمدشان هرودت(485 ـ 425 پ· م·) با كتاب بزرگ اش «تواريخ» است· با اين لوح ها براي نخستين بار به سرچشمه اي غني از منابع دست اول برمي خوريم· منابعي آكنده از يادداشت هاي ديواني موثق· مورخ به هنگام استفاده از اين منابع هرگز نگران نيست كه مثلاً به ملاحظات سياسي در منبعي تقلب شده باشد· اين لوح ها اطلاعات لازم را براي پاسخ به پرسش هاي زيادي در اختيار ما قرار مي دهد· اطلاعاتي نه تنها درباره ي مسائل ديواني، بل درباره ي محيط، شيوه ي زيست و زندگي روزمره ي مردم، مزدها و اقدامات اجتماعي، موقعيت زن، دين و آيين و رفتارهاي مذهبي ـ فرهنگي و همچنين جغرافيا و اقتصاد· مورخ به هنگام بررسي اين سندها پيوسته شگفت زده درمي يابد كه امپراتوري ايران باستان تا چه ميزان سازمان يافته و از بسياري جهات «مدرن» بوده است· در اين كتاب كوشيده ايم تا بر اساس اين اطلاعات و بررسي آن ها و نيز تكيه بر منابع شناخته شده ي قبلي، به ويژه با توجه به آخرين دست آوردهاي پرارزش باستان شناسي، تصوير روشن تري از حيات امپراتوري بزرگ ايران، به ويژه در محدوده ي سال هاي 500 پ· م· به دست دهيم و نگاه كاونده تري نيز به 200سالي كه حدوداً از فرمانروايي هخامنشيان باقي مانده بود، بياندازيم

در سال هاي 1933 و 1934، ضمن حفريات تخت جمشيد، پايتخت امپراتوري پارس، در ديوار استحكامات، چندين هزار لوح گلي با متن هايي به خط ميخي عيلامي به دست آمد· اين لوح ها در زمان فرمانروايي داريوش بزرگ ( 522 ـ 486 پ· م· ) نوشته شده و تاريخ آن ها سيزدهمين تا بيست و هشتمين سال فرمانروايي داريوش، يعني از سال 509 تا 494 پ· م· را در برمي گيرد· اين مجموعه بخش كوچكي است از بايگاني واقعي ديوان شاهي· لوح ها به صورت خام نگهداري مي شد، اما وقتي اسكندردرسال 330 پ· م· پس از تسخير تخت جمشيد مجموعه ي كاخ ها را به آتش كشيد، در حالي كه تعداد نامشخصي از لوح ها براي هميشه نابود شد، تصادفاً بخشي از آن ها در لهيب آتش بزرگ پخته شد و براي ما محفوظ ماند· لوح هاي موجود، مربوط به سرزمين اصلي هخامنشيان، يعني پارس يا فارس امروز و سرزمين جلگه اي و پرآب عيلام در دامنه ي فارس مرتفع است· متن ها در مجموع فقط يادداشت هاي اداري است· براي نمونه بر لوحي نوشته شده : «1200 ليتر جو برداشت شد، به حواله ي دوشهرته، وهوكه آن را تحويل گرفت»· يا : «در سال بيست و دوم، تهماسپ حسابدار، يك كوزه آب جو گرفت»· در ميان اين اسناد حتي گاهي پرداخت ها و مخارج چند ماه يا حتي يك سال تمام در يك حساب رسي نهايي جمع بندي شده است· در اين لوح ها از كارمندان گوناگون زيادي، با اشاره به محل كارشان و همچنين از كارگراني كه حقوق شان را از اين كارمندان دريافت مي كردند، ياد مي شود· كارگران مسئوليت انجام كارهاي زيادي را به عهده دارند و متناسب با كارشان مرد مي