تاريخي پس از شهريور 20، در روشنفكري ايران فقط كانال تازه اي گشوده است : 28 مرداد گروه بيش تري را به راست برد و 22 بهمن بخشي را منفعلانه خانه نشين كرد· در گروه اخير بسياري حالا به مفهوم پايه «روشنفكر» نزديك تر مي شوند و به جاي دنباله روي از رخ دادهاي گوناگون اجتماعي، به ريشه يابي علل آن نشسته اند· آيا لازم است بنويسم كه استثناها هميشه استثنا بوده و هستند؟ حقيقت اين است كه كوشش جريان هاي روشنفكري معاصر، جمعاً تصرف عرصه ي انديشه و نه گسترش آن بوده است· در چند دهه ي اخير همه جا انديشه هاي نو با سد و مزاحمت گروه بندي هاي مختلف روشنفكري در ايران برخورد كرده است· دردآور است كه در تمامي زمينه ها، نام آوران قلمرو روشنفكري، در 50 سال اخير تقريباً ثابت بوده اند و همان ها از طريق مراكز رسمي و غيررسمي آموزشي، اجتماعي و سياسي، موجبات در جا زدن قريب دو نسل را در چهارچوب تفكرات «كارير» خويش فراهم آورده اند· اين اثبات عناوين، خود حكايت روشني است از تلاش ناسالم گروه گرايانه، در روشنفكري معاصر ايران· زايماني نو بايد تا روشنفكري نوي ايران محل و امكان بروز يابد، هم آن هايي كه جربزه ي به كارگيري تمامي تجارب دو سده ي اخير را، كه به بهايي بس گزاف ذخيره شده، با خود خواهند داشت

اين بخش، مقالاتي است كه به فاصله ي چند سال، درباره ي چند موضوع، كه بي ارتباط با يكديگر نبود، در «كيهان هوايي» به چاپ رسيد· كم يابي كيهان هوايي و رجوع مكرر خواهندگان، اين مجموعه را فراهم كرد· در جمع، اين نوشته ها اعراض ديگري است از اين قلم بر روشنفكري معاصر و با اين مضمون كه : روشنفكري ايران، نه يك انديشه، تجمع و تحرك صرفاً فرهنگي بل، غالباً به صورت تمايلي سياسي ـ اجتماعي بروز كرده است· تولد اين روشنفكري در انقلاب مشروطه صورت مي پذيرد، هم آن جا بالغ مي شود و به كانال تمايلات گوناگون آن انقلاب سرازير مي شود· هنگامي كه انقلاب مشروطيت، ناپلئون خود، يعني رضاشاه را بيرون داد، سران روشنفكري زمان، در «كارير» او جريان يافتند· بيماري «كاريريسم» به ويژه پس از شهريور 20، به ميزان زيادي بدنه ي روشنفكري ايران را معيوب تر و ناتوان تر ساخت، آن ها را از ميان مردم به درون «حوزه هاي حزبي» كشاند و آموزگار آنان، نه خرد اجتماعي، كه رهنمودهاي حزبي باشد· در حقيقت روشنفكري معاصر، غالباً جزو اثاثيه و ملزومات جريان هاي سياسي، اجتماعي بوده اند و به بلندگوي آنان تبديل شده اند آنان نه به اعتبار گشودن مدخل هاي ذهني جديد، راه گشايي و بنيان گذاري انديشه هاي نو، بل متقابلاً به وسيله ي جريانات سياسي روز، يا دولت ها، بركشيده شده ند· هر حادثه