صورت، گاه تعداد يهوديان منطقه اي، از فرض معقول و منطقي و سالم در خواهد گذشت و در مجموع نيز جمعيتِ يهودِ 900 سال پيش را، در حوزه ي سفر بنيامين،  با محاسبه متوسط هر خانواده 4 نفر، از 3 ميليون نفر افزون خواهد كرد، كه براي آن زمان غيرعادي است و نيز به تر است فواصل را به فرسخ بگيريم وگرنه مراكز تجمع سخت به يكديگر مي چسبند· در عين حال خواننده ريزبين مغايرت هاي بسياري بين داده هاي اين يادداشت ها، با دانسته هاي رسمي خواهد يافت· به گمانم اشارات تاريخي اين يادداشت ها، در مقايسه با اسناد رسمي، به صحت و امانت نزديك تر است و نكته هايي در آن جاي تأمل فراوان دارد· نخست رابي بنيامين، كه نشان مي دهد به تجمع هاي ديني و مذهبي در شرق ميانه حساس است، در گذر طولاني خود از ايران، هيچ زردشتي معتقد به كتاب اوستا و هيچ آتشكده اي نمي يابد و اين خود سند تازه اي است كه نشان مي دهد هياهوي كنوني درباره اوستا و زردشت عمدتاً به وسيله شرق شناسان و از قرن نوزدهم به بعد برپا شده است· ديگر اين كه به كثرت باورنكردني تجمع يهود در ايران اشاره مي كند، كه چندين برابر بين النهرين و اروپاست و از اين ها نيز مهم تر، آن توصيفاتي است كه در صفحات 101 تا 107 از وسعت اعتبار و اقتدار يهوديان در دولت عباسي حكايت مي كند· اگر اسناد و اشارات اين كتاب را بر آن چه در بخش دوم كتاب «پلي بر گذشته» آورده ام، بيافزاييد؛ آن گاه بي هيچ ترديد، بازنگري فرهنگ و باورهاي كهن خود را ضروري خواهيم يافت· و بالاخره نثر كتاب، نثر كهنه ي 100 سال پيش است، كه مترجم آلماني سفرنامه برگزيده است· در آن تغييري ندادم، زيرا با موضوع كتاب سخت منطبق بود· تذكر اين نكته نيز از بابت سهولت تطبيق ضروري است كه هر كجا در اين كتاب به نام «اورشليم» اشاره اي رفته، منظور همان «بيت المقدس» كنوني است

 ناصر پورپيرار

دست رسي به اين سند كم نظير تاريخي، درباره پراكندگي قوم يهود، مانده از ميانه قرن ششم هجري، در سراسر جهان، بسيار دشوار است· تقديم آن به جست وجوگران فارسي زبان بنيان تاريخ شرق ميانه، با احساسي از رضايت و افتخار انجام مي شود· دو ترجمه از يادداشت هاي «رابي بنيامين تودولايي» در اختيار داشتم، كار «آشر» به زبان انگليسي، كه به سال 1840 در لندن به چاپ رسانده و كار ديگر به «گرونهوت» از جروز آلم و «ماركوس آدلر» از لندن، به زبان آلماني تعلق داشت، كه انتشارات كافمن به سال 1903 در فرانكفورت چاپ كرده است· متن آلماني را براي ترجمه به فارسي از آن رو انتخاب كردم كه جديدتر و با يافته هاي تازه تري توأم بود· تا سرحد امكان، ترجمه آلماني را با ترجمه انگليسي مطابقت دادم و اگر جايي تفاوت هاي مهمي يافتم در پاورقي متذكر شدم· مغايرت هاي كوچك بيش از حد تذكر بود· گاه برخي از اعداد را كه در كار آشر معقول تر مي نمود، به جاي اعداد ترجمه آلماني گذاردم كه در ذيل صفحه توضيح داده ام· عمده ترين و وسيع ترين تفاوت در آن بود كه ترجمه انگليسي، جمعيت يهود را به نفر ذكر مي كند و فواصل مقصدها را به فرسخ، و ترجمه آلماني اين جمعيت را به خانواده و فواصل را به مايل مي آورد· زSechs Meilen sind von dort nach زAlmaس, mit einer jüdichen Geminde von 50 Familien Und Grossen alten Friedhof·س «شش مايل بعد، به آلما مي رسيم، با يك منطقه ي يهودي نشين كه 50 خانواده يهود در آن زندگي مي كنند، با يك قبرستان بزرگ و قديمي»· (متن آلماني، ص40) زSix Parasangs to زAlmaس Containing fifty jewish inhabitants and a large cemetery of The Israelites· «شش فرسنگ بعد، به آلما مي رسيم، كه 50 سكنه دارد با قبرستان وسيع يهودي»· (متن انگليسي، ص 82) و چنين است در سراسر دو متن· ممكن نبود تمام تفاوت ها را در ذيل صفحه بياورم و نيز نتوانستم يكي را بر ديگري ترجيح دهم· تصور منطقي تر آن كه اعداد را نفر فرض كنيم، نه خانواده· زيرا، در غير اين